Prawo lekarza do odmowy leczenia

Prawo lekarza do odmowy leczenia zostało ustanowione w art. 38 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (tekst jedn.: Dz. U. z 2011 r. Nr 277, poz. 1634 z późn. zm.). W świetle tego przepisu lekarz może nie podjąć lub odstąpić od leczenia pacjenta. Jednakże lekarz ma bezwzględny obowiązek udzielania pomocy w każdym przypadku, gdy:

  • zwłoka w jej udzieleniu mogłaby spowodować niebezpieczeństwo utraty życia, ciężkiego uszkodzenia ciała lub ciężkiego rozstroju zdrowia oraz
  • w innych przypadkach niecierpiących zwłoki.

Przyjmuje się, iż wskazany wyżej termin „inne przypadki niecierpiące zwłoki” oznacza sytuacje, w których opóźnienie udzielenia tej pomocy mogłoby zaszkodzić pacjentowi albo też, co wydaje się bardziej właściwe – gdy mogłoby zaszkodzić zdrowiu pacjenta. Chodzi tu o przypadki, w których nieudzielenie pomocy spowoduje niebezpieczeństwo wystąpienia negatywnych skutków dla zdrowia, ale nie na tyle poważnych, żeby można je było zakwalifikować jako ciężkie uszkodzenie ciała lub ciężki rozstrój zdrowia (por. Z. Zielińska, Komentarz do art. 30 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty, w Ustawa o zawodach lekarza i lekarza dentysty. Komentarz, LEX 2008).

Z omawianej regulacji wynikają dwa wnioski – lekarz ma prawo odstąpić od prowadzonego już leczenia lub nie podjąć się leczenia w ogóle.

W przypadku odstąpienia od leczenia, aby odstąpienie było skuteczne, zgodnie z art. 38 ust. 2 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty lekarz ma obowiązek dostatecznie wcześnie uprzedzić o tym pacjenta lub jego przedstawiciela ustawowego bądź opiekuna faktycznego i wskazać realne możliwości uzyskania tego świadczenia u innego lekarza lub w podmiocie leczniczym. Pacjent nie będzie wówczas zaskoczony decyzją lekarza oraz będzie miał możliwość skontaktowania się z innym lekarzem w celu kontynuacji leczenia.

W art. 38 ust. 3 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty została uregulowana sytuacja lekarza wykonującego zawód na podstawie stosunku pracy lub w ramach służby. W świetle tego przepisu lekarz może odstąpić lub nie podjąć leczenia, jeżeli istnieją poważne powody, po uzyskaniu zgody przełożonego. Decyzję, czy istnieją poważne powody do odmowy podjęcia leczenia lub kontynuacji leczenia, podejmuje w tej sytuacji przełożony. W ustawie nie zostało zastrzeżone, że ma to być bezpośredni przełożony, dlatego też taka decyzja może zostać podjęta np. przez kierownika podmiotu leczniczego, ordynatora oddziału lub dyrektora szpitala. Natomiast w przypadku wykonywania zawodu lekarza na podstawie stosunku służbowego, zgodę powinien wyrazić przełożony, któremu lekarz jest bezpośrednio podporządkowany.

Zgodnie z art. 38 ust. 4 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty, w przypadku odstąpienia od leczenia lekarz ma obowiązek uzasadnić i odnotować ten fakt w dokumentacji medycznej. Należy zaznaczyć, że obowiązek ten spoczywa na lekarzu odstępującym od leczenia, a nie odmawiającym podjęcia leczenia. Fakt odstąpienia od leczenia musi zostać odnotowany w dokumentacji medycznej wraz z uzasadnieniem takiego stanowiska. Na lekarzu nie spoczywa obowiązek „ustnego” poinformowania pacjenta o przyczynach odstąpienia. Przywołany wyżej przepis służy kontroli, czy odstąpienie od leczenia było zasadne.

Zgodnie z art. 39 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty lekarz może powstrzymać się od wykonania świadczeń zdrowotnych niezgodnych z jego sumieniem, z zastrzeżeniem art. 30, z tym że ma obowiązek wskazać realne możliwości uzyskania tego świadczenia u innego lekarza lub w podmiocie leczniczym oraz uzasadnić i odnotować ten fakt w dokumentacji medycznej. Lekarz wykonujący swój zawód na podstawie stosunku pracy lub w ramach służby ma ponadto obowiązek uprzedniego powiadomienia na piśmie przełożonego.

Powołany wyżej przepis dotyczy odmowy leczenia ze względu na światopogląd lub wartości etyczne. Prawo lekarza do odmowy leczenia jest uprawnieniem osób wykonujących zawód lekarza do działania zgodnego ze swoim sumieniem. Wolność sumienia i religii gwarantuje każdemu art. 53 Konstytucji RP, nie precyzując, w czym może się ona wyrażać. Działanie jest niezgodne z sumieniem wówczas, gdy pozostaje w kolizji z przekonaniami wypływającymi z określonego światopoglądu, wierzeń religijnych, wyznawanych zasad moralnych. Motywacja etyczna lekarza jest suwerenna w tym sensie, że nie podlega sprawdzaniu i ocenie (por. E. Zielińska, Komentarz do art. 38 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty, w: Ustawa o zawodach lekarza i lekarza dentysty. Komentarz, LEX 2008). Omawiana regulacja ustawowa odwołuje się do art. 30 wyłączającego bezwzględnie możliwość odmowy leczenia. Z klauzuli sumienia mogą korzystać wszyscy lekarze przy czym ci, którzy zostali zatrudnieni na podstawie stosunku pracy lub w ramach służby muszą uprzednio powiadomić swojego przełożonego o skorzystaniu z klauzuli sumienia.

{ 0 komentarze… dodaj teraz swój }

Dodaj komentarz